محمود بن محمد چغمينى خوارزمى ( مترجم : محمد سعيد بخت )
27
قانونچه في الطب ( مستحضر الطبيب و مستبشر اللبيب ) ( فارسى )
فاعله پس آن قوتيست مستعمله براى عضله كه تابعدار است مر قوه باعثه را فصل پنجمين در بقيه امور طبعيه و آن افعال صادره است از قوى و ارواح و اسنان و الوان و سخنه و جدائيست در ميان مرد و زن پس منقسم مىشود افعال طرف مفرد و مركب و ليكن افعال - مفرد پس آن آنست كه تمام مىشود بيك قوة مانند جذب و امساك و هضم و دفع و ليكن افعال - مركب پس آن آنست كه تمام مىشود به دو قوت باز عروج مىكند براى نفوذ غذا پس بهدرستى كه آن تمام مىشوند به دو قوتى كه جاذبه و دافعه است و ليكن - ارواح پس آن اجسامىاند لطيف پيدا مىشوند از بخار اخلاط و به پاكيزگئ آنها و منقسم مىشوند طرف - طبعيه و آن آنست كه نفوذ مىكند از جگر طرف عروق غير جهنده جانب تمام بدن و طرف حيوانيه و آن آنست كه نفود مىكند در عروق جهنده جانب تمام بدن و طرف نفسانيه و آن آنست كه نفوذ كند از دماغ در عصب تا نهايت اعضاء و ليكن - اسنان پس آن چهاراند يكى سنّ نمو كه آن را سنّ حداثت نيز گويند و آن چيزيست كه هميشگى كند در آن